UX và Usability

Khi mới làm quen với UX hoặc Interaction Design (IxD), rất nhiều người bị nhầm lẫn các khái niệm UX và Usability, và một phần trong đó là do “truyền thông”.

Một trong những ví dụ mà được dùng đi dùng lại ở cả nước ngoài lẫn Việt Nam là hình ảnh sản phẩm sketchup tomato của hãng Heinz. Và 99% số người nhìn vào sẽ thấy “àh, kia là UI, và kia là UX”. Thực ra thì không hẳn là như vậy.

Thực tế là, chai nhựa giải quyết vấn đề “usability”, nghĩa là “bóp nước sốt ra nhanh hơn, dễ hơn” chứ không phải UX, bởi trải nghiệm người dùng đi từ cảm xúc (feeling).

Bên cạnh đó, bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao chai thuỷ tinh vẫn tồn tại? Không lẽ một hãng lớn như Heinz lại không có người nhìn ra? Câu trả lời là chai thuỷ tinh vẫn là sản phẩm bán chạy trong lịch sử của hãng, và UX là thứ bao hàm nhiều hơn chỉ vấn đề usability (tiện dụng, khả dụng)

Ở góc độ người dùng sản phẩm / người mua hàng (buyer personas) thì có thể tham khảo một số lý do khiến họ thích chai thuỷ tinh như sau:

  1. Chai thuỷ tinh nhìn đẹp hơn -> visual perception.
  2. Chai thuỷ tinh nhìn “sạch” hơn -> gut feeling perception
  3. Người dùng có thể “nhìn thấy” tình trạng của sốt trong chai thuỷ tinh, chai nhựa thì không (có hỏng cũng không biết) -> Thou must give users control (1 trong 10 nguyên tắc của UCD)
  4. Khả năng bóp quá nhiều hoặc bắn vào quần áo khi sử dụng chai nhựa sẽ cao hơn. -> accidential user’s error prevention.
    v.v…

Trong thực tế, khi số lượng sốt còn lại trong bình không nhiều, thì các nhà hàng đã đổi chai mới cho bạn rồi. Và như vậy, có thể thấy rõ:

  1. Nếu chỉ nhìn vào sản phẩm và tính tiện dụng của nó -> đó là usability mindset.
    2. Nếu nhìn vào human mind, mọi thứ sẽ khác đi và “thuần UX” hơn.

UX bắt đầu từ con người, rồi mới tới trải nghiệm.

p.s: Tham khảo thêm bài viết của Martin Lindstrom về việc này https://tinyurl.com/y7arulbh. (ML là tác giả cuốn Why we buy, sau này đổi tên là Buy.o.lo.gy mà tới tận năm 2011 mình mới đọc và viết về ông ý, lúc đó behavioural economic cũng mới rộ lên).

Trương Đắc Bình – Interaction Design Foundation Hanoi

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.